Skip to content

BAKKALCHA OROMIYAA

Oromiyaan Biyya

OROMIA TODAY
  • Home
  • Articles
  • Editorial
  • Opinions
  • About
  • Contact
BAKKALCHA OROMIYAA
Oromiyaan Biyya
OROMIA TODAY

Important Disclaimer: This AI translation is experimental and may contain errors.


Waal Nama Hin Galchinetti of Cinqquu

Rakkini qorqalbii kuni waan sammuu namaa durii keessaa tokko: namoonni muraasni yeroo, humna, fi obsaan hojii isaanii dhiisanii hojii namoota biroo irratti yaaddoo ofii kennu. Qabeenya kana kan isaan fayyadamuuf danda’an guddina dhuunfaaf, isaan garuu qooda fudhachuu barbaachisaa hin taane irratti fixu.

Maaliif?
Iinaaffaa qofa moo?
Yoo waan argaan sodaachuu?
Moo rakkoo sammuu gadi fagoo keessa jiraachuu fi of ittisu hin dandeenye?

Kana “Much Ado About Others Syndrome” jedhamee waamamuu danda’a.


Dhimmicha Irreechaa Irratti

Dhimmichi yeroo ammaa jiru Irreechaa waggaa waggaatti kabajamuudha, yeroo gannaa darbee booda rooba har’aa fi cuufa booqotaa waliin. Akkuma wanni kana fakkaatu yeroo hunda raawwatu, namoonni tokkichi – warra miidiyaa fi kompiitaraa irratti waraanaa ta’an – baafachuun dura dura Irreechaa irratti olola jalqabu. Of akka beektota anthropology, amantii, yookaan aadaa fakkeessu, garuu dhugumaan hubannaa aadaa kanaa hin qaban – kan waggoota hedduu ukkaamfame, amma garuu deebi’ee guddina jabaa argate.

Sodaachiin isaanii dhugaa fakkaata. Waan ta’u danda’a Irreechaan hegemoonii aadaa isaanii dadhabaa ta’e irra aanuu danda’a jedhan. Akkuma beektota fakkeessanii, Irreechaa akka amantii, “waaqeffannaa seexanaa,” yookaan “kan Oromoo irraa hin dhalanne” fakkeessu. Garuu waan isaan hin argine, miliyoona hedduun gammachuun kabajaa jiran: namoota uffata bareedaa uffatanii, sirba fi weellisaa walitti makamee, halluu magariisaa fi ashaboo ilillii diimaa fi adii, hunda walii galtee galataa keessa. Dhugaan salphaan isaan irraa jalaa hafte kana: Irreechaan galata – Waaqatti, uumamaatti, ce’umsa dukkanaa irraa gara ifaatti, ganna irraa gara birraa. Waan kana caalaa qulqulluu, gammachuu fi jireenya eegu maali?

Kanaaf gaafachuun dirqama: maaliif namoonni muraasni Irreechaa irratti fakkii dukkanaa uumu, yeroo fuula duratti qulqulluun gammachuu fi walii galteen agarsiifamu arguu didan? Namoonni kana mormani maal beekan jedhan, kan miliyoona Oromoo fi kanneen Oromoo hin taane addunyaa guutuu irraa dhaban? Mormiin isaanii akkasuma faayidaa hin qabne fakkaata akka gara Ameerikaa deemanii namoota Achii irraa Thanksgiving hambisuuf yaaluu. Irreechaan, haala hunda keessatti, Thanksgiving Oromoo ti.

Hubachuuf, sammuu seerluga namaa (psychology) irraa ilaaluu qabna, himannaa irraa osoo hin taane.


Seerluga Sammuu Warra Irreechaa Mormuu

  • Soda Hirmaannaa fi Hegemoonii Dadhabaa:
    Aadaan waggoota hedduu ukkaamfame yeroo deebisee dagaagu, warra aangoo aadaa dadhabaa qabatan ni rifachiisa. Irreechaan agarsiisa addunyaan, hiika isaanii qofaan osoo hin taane, yeroo biraa qabaachuu agarsiisa. Deebiin isaanii sodaa waan ta’eef akka qeeqaatti of baasu.

  • Of Sodaachuutti Osoo Hin Qabatin Alaan Kaasuu (Projection):
    Irreechaa akka “waaqeffannaa seexanaa” yookaan “pagan” jedhanii, sodaa isaanii alaan baasuu. Akkaataa inni dhugaa ta’e of keessatti ilaalu hin barbaadan.

  • Madaallii Sammuu Walitti Hidhame (Cognitive Dissonance):
    Gammachuun miliyoona wal faallaa dogma dhaaleeti – aadaa Oromoo gadi aanaa jedhamee fudhatama ture. Kana furuuf, ilaalcha isaanii jijjiiruu irra ka’anii qeequ.

  • Safuu Sodaachisaa fi Jibbina (Pathological Envy):
    Bareedina, halluu fi hirmaannaa walii galaa Irreechaa namoota aadaa akkasiin hin danda’amne irratti hinaaffaa uuma. Hinaaffaan sun saffisaan jibbaatti jijjiirama.

  • Of Dhoksuu Safuu fi Amantii Jala (Moral Masquerading):
    Jibbiinsaan isaanii akka safuu ykn amantii jala dhokataa dhufu, garuu jala jiru wal’aansoo aangoo aadaa qofaa.

  • Elitoota Amaaraa: Kun yeroo hedduu “hangover imperialism” dha. Yoo aadaan Oromoo guddachuu jalqabe, soba hegemoonii Amaaraa jalaa balleessa.

  • Warra Oromoo Amantii Penteekoostaaliin Wal Siman: Kun immoo amantii cufaa dha. Yoo karaa koo Waaqatti hin taane, inni seexana ta’a.

Lamaan isaanii tokko qofa agarsiisu: namoota biroo guddachuu akka hin dandeenye gochuuf yaalii.


Maaliif Qooda Fudhu?

Namoonni yeroo hedduu hojii nama biraa keessa seenu yeroo ofii irratti aangoo dhabuu, milkaa’ina nama biraa gara kufaatii ofii ilaalu, yookaan akka “beekaa dhugaa” fakkeessuu isa tokko qofaaf. Irreechaa akka guddatu eeyyamuun, akka injifannoo dhiisuu fakkaata. Callisuu jechuun fudhachuu, fudhachuu jechuun laaffachuu fakkaata – kanaaf mormu, yoo beekanis hin milkoofne.

Har’a, meeshaaleen AI sababeeffachuun, namoonni tokko tokko fiilmii sobaa hojjachuun, Oromoota fakkii hamaa keessatti dhiyeessuuf yaalii jalqaban.

Garuu hojii akkasii sodaa isaanii qofa mul’isa.

Gorsa obbolummaa tokko: meeshaalee jabaa kana afaanfuulaa fi qeeqaaf osoo hin taane, bu’aaf, qajeelummaa walii galaaf fayyadamaa. Carraa kana bade, hojii guddinaa, barsiisaa fi jireenya fooyyessu irratti fayyadamaa. Teknooloojiin gaarii yeroo walitti hidhu malee, yeroo addaan baastu miti.


Salphina Eeggataa

Daandii salphaa dha. Yoo namni tokko Irreechaa hin jaallanne, achi hin dhaquu. Yoo gammachuu kana hirmaachuuf barbaade, hirmaachuu danda’a. Waan hin barbaachisne mormii fi jibba.


Ilaalcha Namaaf Yaadu (Empathetic View)

Akka kana yoo ilaalame, warra Irreechaa mormuu hunda mormii qofa osoo hin taane – sodaa, of-dhiphina, fi aadaa jijjiiramaa waliin walii galuu dadhabuu keessa jiran. Qeequu irra, hubannoo barbaadu. Sammuu “dhaban” keessatti hidhamanii jiru. Waliin mari’achuun, garaa jabeessuu osoo hin taane obsaan, dhugaa fi garaa garummaa waliin.

Dhuma irratti, Irreechaan ni guddachaa jira – torban kana Finfinnee, Bishoftuu, guutuu Oromiyaa keessatti, fi addunyaa guutuu keessatti diaspora Oromoon. Miliyoona hedduun galata kennu – Waaqatti fi uumamaatti, samii jala, bifa ifa keessatti. Gammachuun sun namoota muraasa hin ukkaamsu.

Namoota Irreechaa akka amantii lakkaa’anitti: hin ta’u – akkuma Ameerikaa Thanksgiving hin taanee. Dhugumaan, Irreechaan Waaqeffannaatti wal qabatee ture, akkuma Kiristaana Kirismaasii fi Islaama Maulidii waliin. Garuu akka Thanksgiving, yeroo dheeraaf daangaa isaa darbuu fi aadaa walii gala ta’ee jira.

Galmeen sirrii ta’uu qaba: Irreechaan dogma ykn waamicha amantii miti. Irreechaan galata – Waaqatti, uumamaatti, jireenyatti – kan hawaasa dukkanaa irraa gara ifaatti, rakkina irraa gara abdii geessu. Hafuura kana namni hundi qoodata. Dhugaan ulfaataan tokko ta’uu mala: yeroo miliyoona hedduun samii jala walitti qabamanii weellisu, kadhatu, galata kennu, dallaa amantii osoo hin ijaarin, buufata nama hunda walitti fidu ijaaru. Kanaaf Irreechaan ni guddachaa jira – akka aadaa walitti baquu osoo hin taane, akka aadaa walii galaa galata.


Irreechaa qofaan namoota akkasii hin jeequ. Wanti Oromoo fakkaatu hundi – aadaa, uffata, muuziqaa, tapha – isaan yaaddessa. Iddoo hundatti sababni tokko: jibbiinsi isaanii gara dhukkubaa.

Fayyinni tokko qofatu jira: osoo hin mormiin, fudhachuu. Garaagarummaa bareedina barachuu, aadaa namaa akka kan keenyaatti kabaju. Inni kun safuu qofa osoo hin taane, ulfina namaa hundaati.

Irreechaa Gaarii Hundumaaf!

Archives

Recent Posts

  • Yaadannoo Guyyaa Gootota Oromoo fi Waamicha Tokkummaa
  • Qabsoon Bilisummaa Oromo Essaa Ka’ee Eessa Gaye?

Authors

Categories

Recent Comments

    Facebook X YouTube TikTok Telegram

    © 2026 BAKKALCHA OROMIYAA

    Report an Incident

    Tags Cloud

    Ebla 15 Guyyaa Gootota Oromoo Yaadannoo
    Scroll to top
    • Home
    • Articles
    • Editorial
    • Opinions
    • About
    • Contact
    Search